7 kroków do skutecznej nauki angielskiego dla dzieci online poprzez czytanie ekstensywne

Dziecko, które czyta po angielsku tylko teksty z podręcznika, spotyka w ciągu roku zbyt mało języka, żeby czytać swobodnie. Czytanie ekstensywne zmienia proporcje: uczeń czyta dużo łatwych, ciekawych książek, sam je wybiera i skupia się na treści, a nie na każdym słowie. W tym poradniku wyjaśniamy, czym jest czytanie ekstensywne i czym różni się od pracy z tekstem na lekcji. Pokazujemy też siedem kroków, które nauczyciel może wprowadzić w klasie, a rodzic w domu, także z biblioteką online.

W skrócie

• Czytanie ekstensywne to czytanie dużej ilości łatwych tekstów dla przyjemności i ogólnego zrozumienia, bez słownika i bez testu po każdej książce.
• Książka jest dobrze dobrana, gdy dziecko zna około 98% słów. Na stronie dla początkującego czytelnika to najwyżej jedno lub dwa nowe słowa.
• Regularność daje więcej niż długie, rzadkie sesje. Szkoły prowadzące takie programy zwykle zakładają około jednej książki tygodniowo.
• Audio, czytanie na głos i shadow reading wspierają czytanie ekstensywne, ale są osobnymi ćwiczeniami.
• Dziennik czytania i własny wybór książki pomagają dziecku wracać do lektury bez nagród za każdą stronę.

Spis treści

• Czym jest czytanie ekstensywne
• Czytanie ekstensywne a intensywne
• Krok 1. Dobierz poziom: około 98% znanych słów
• Krok 2. Ustal rytm i realny cel
• Krok 3. Korzystaj z audio i multimediów
• Krok 4. Zostaw słownictwo w kontekście
• Krok 5. Czytanie na głos i shadow reading
• Krok 6. Motywacja i dziennik czytania
• Krok 7. Samodzielny wybór książki
• Zasoby e-future do czytania ekstensywnego online
• Najczęstsze pytania
• Źródła

Czym jest czytanie ekstensywne

Czytanie ekstensywne (extensive reading) to czytanie wielu przystępnych tekstów, najczęściej książek, w celu poznania historii albo zdobycia informacji. Extensive Reading Foundation opisuje je czterema cechami: uczeń czyta szybko, z przyjemnością, rozumie wystarczająco dużo i nie potrzebuje słownika. Celem jest płynność czytania. Nowe słowa i struktury wprowadza podręcznik, a czytanie ekstensywne pozwala je utrwalić w wielu kontekstach.

Najczęściej cytowany opis tej metody to dziesięć zasad Richarda Daya i Juliana Bamforda z 2002 roku:

1. Materiał jest łatwy.
2. Dostępne są różne teksty na wiele tematów.
3. Uczeń sam wybiera, co czyta, i może przerwać książkę, która go nudzi albo okazuje się za trudna.
4. Uczeń czyta jak najwięcej.
5. Celem jest przyjemność, informacja i ogólne zrozumienie.
6. Czytanie jest nagrodą samo w sobie, więc zwykle nie kończy się pytaniami sprawdzającymi.
7. Czyta się raczej szybciej niż wolniej.
8. Czytanie jest indywidualne i ciche.
9. Nauczyciel wprowadza uczniów w metodę i prowadzi ich.
10. Nauczyciel sam jest czytelnikiem i daje przykład.

Ilość ma tu duże znaczenie. Dr Rob Waring, członek zarządu Extensive Reading Foundation, w materiale dla e-future e-Library podaje, że typowe słowo trzeba spotkać 10–20 razy, zanim zostanie w pamięci. Żeby co najmniej 20 razy zobaczyć każde z tysiąca najczęstszych angielskich słów, trzeba przeczytać około 160 000 słów tekstu. Typowy podręcznik zawiera według niego około 30–60 tysięcy słów i wystarcza na rok nauki. Podręcznik daje więc nowy materiał, a powtórzenia w takiej skali daje dopiero czytanie wielu książek.

Czytanie ekstensywne a intensywne

Na lekcji angielskiego uczniowie zwykle czytają intensywnie: krótki tekst z podręcznika, nowe słowa, pytania do tekstu, ćwiczenie gramatyczne. Extensive Reading Foundation porównuje te dwa sposoby do lekcji jazdy i samodzielnej jazdy po drodze. Potrzebne są oba, ale każdy ma inny cel.

Cecha	Czytanie intensywne	Czytanie ekstensywne
Cel	nauczyć się nowego słownictwa, gramatyki lub strategii	czytać płynnie i z przyjemnością
Tekst	krótki, często trudniejszy od poziomu ucznia	cała książka, łatwa dla czytelnika
Kto wybiera	nauczyciel lub podręcznik	uczeń, z pomocą dorosłego
Słownik	często potrzebny	prawie niepotrzebny
Tempo	wolne, z powrotami do zdań	swobodne, bez zatrzymywania się
Po lekturze	pytania, ćwiczenia, ocena	rozmowa, polecenie, wybór kolejnej książki

Jeśli dziecko zatrzymuje się co kilka słów, a lektura męczy, to czyta intensywnie, nawet jeśli w planie było czytanie dla przyjemności. Wtedy pomaga łatwiejsza książka, a nie więcej wysiłku.

Krok 1. Dobierz poziom: około 98% znanych słów

Od tego kroku zależy reszta: zbyt trudna książka zamienia czytanie ekstensywne w intensywne. Hu i Nation doszli do wniosku, że do samodzielnego czytania dla przyjemności czytelnik musi znać co najmniej 98% słów tekstu, czyli mniej więcej jedno nieznane słowo na pięćdziesiąt. Laufer i Ravenhorst-Kalovski opisują dwa progi: 95% jako minimum, przy którym rozumienie bywa jeszcze wystarczające, i 98% jako poziom optymalny. Badania prowadzono z dorosłymi uczącymi się angielskiego. W pracy z dziećmi te liczby są wskazówką, a nie normą do mierzenia.

Extensive Reading Foundation dzieli teksty na trzy strefy. Poniżej 90% znanych słów czytanie jest frustrujące. Między 90 a 98% tekst nadaje się do pracy na lekcji z pomocą nauczyciela. Od 98% zaczyna się strefa czytania ekstensywnego.

W praktyce nikt nie liczy procentów. Day i Bamford proponują prostszą miarę: dla początkującego czytelnika najwyżej jedno lub dwa nieznane słowa na stronie, dla średniozaawansowanego najwyżej pięć, licząc na palcach jednej ręki.

Wskazówka dla nauczyciela. Na pierwszej lekcji połóż na ławkach książki z trzech sąsiednich poziomów. Uczeń czyta jedną stronę i zgina palec przy każdym słowie, którego nie rozumie. Jeśli zabraknie palców jednej ręki, sięga niżej. Potem chodź po klasie i pytaj cicho: „Czy to łatwe? Czy chcesz czytać dalej?”.

Wskazówka dla rodzica. Poproś dziecko, żeby przeczytało pierwszą stronę i opowiedziało po polsku, co się wydarzyło. Jeśli pyta o znaczenie co drugiego zdania, wybierzcie łatwiejszą książkę. Punktem wyjścia może być test poziomujący e-future dla klas 1–6. Jego wynik jest rekomendacją, a ostatnie słowo należy do nauczyciela i do próby z samą książką.

Jak czytać opisy poziomów (CEFR, headwords, Lexile) i jak dobrać serię, wyjaśniamy w poradniku Graded readers i komiksy: jak dobrać lekturę, po którą dziecko sięgnie ponownie.

Krok 2. Ustal rytm i realny cel

Day i Bamford uważają, że książka tygodniowo to prawdopodobnie minimum, żeby czytanie ekstensywne przyniosło efekty i stało się nawykiem. Dla początkujących to realny cel, bo książki na niskich poziomach mają kilka lub kilkanaście stron. Extensive Reading Foundation podaje, że szkoły zwykle zakładają około jednej książki tygodniowo lub więcej.

Cel lepiej liczyć w książkach albo stronach niż w minutach przy biurku. Dziecko widzi wtedy postęp, a dorosły może dopasować wymagania do długości książek.

Wskazówka dla nauczyciela. Zarezerwuj stały blok cichego czytania, na przykład 10–15 minut z 45-minutowej lekcji raz lub dwa razy w tygodniu. Taki czas proponują British Council i Extensive Reading Foundation. Nie oddawaj go zaległym ćwiczeniom. W tym czasie czytaj razem z klasą albo podchodź do pojedynczych uczniów i pytaj o książkę.

Wskazówka dla rodzica. Wybierzcie porę, która naprawdę pasuje do dnia dziecka: po obiedzie, w drodze na zajęcia albo przed snem. Zacznijcie od jednej krótkiej książki w tygodniu. Gdy to działa przez miesiąc, dodajcie drugą. W ferie i wakacje czytanie łatwo utrzymać, jeśli pora zostaje ta sama.

Krok 3. Korzystaj z audio i multimediów

Nagranie pomaga połączyć zapis słowa z jego brzmieniem i słyszeć melodię zdania. Extensive Reading Foundation zaleca, żeby nauczyciel czasem czytał uczniom na głos albo puszczał nagranie książki. Jednocześnie zauważa, że czytamy szybciej, niż mówi lektor. Czytanie ze słuchaniem powinno więc być częścią programu, a nie zastąpić ciche czytanie. Słuchanie wielu łatwych nagrań ERF nazywa extensive listening i opisuje jako siostrzaną metodę.

W bibliotece online uczeń słucha narratora, śledzi podświetlany tekst, sprawdza nowe słowa i wraca do miejsca, w którym skończył. To dobry start dla dziecka, które dopiero oswaja się z angielskim zapisem.

Wskazówka dla nauczyciela. Nową serię albo pierwszą książkę na wyższym poziomie zacznij z audio. Kolejne tytuły w tej samej serii uczniowie czytają już cicho. Słabszym czytelnikom zostaw audio na dłużej.

Wskazówka dla rodzica. Zasada „posłuchaj, potem przeczytaj”: najpierw rozdział z nagraniem, następnego dnia ten sam fragment samodzielnie. Pozwól dziecku wiele razy słuchać ulubionej książki. Powtórka utrwala te same słowa i zwroty.

Krok 4. Zostaw słownictwo w kontekście

Przy czytaniu ekstensywnym dziecko uczy się słów przez wielokrotne spotkania w historii. Słownik używany przy każdym zdaniu przerywa lekturę. British Council radzi, żeby podczas czytania ekstensywnego unikać słownika. Uczeń może zapisać słowo w zeszycie i sprawdzić je po skończonej lekturze. Extensive Reading Foundation dodaje, że tłumaczenie czytanego tekstu na język ojczysty przeszkadza w automatycznym przetwarzaniu angielskiego.

Jeśli jedno słowo blokuje zrozumienie całej sceny, wyjaśnij je krótko. Jeśli takich słów jest dużo, wróć do kroku 1 i zmień poziom książki.

Wskazówka dla nauczyciela. Raz w tygodniu poproś uczniów, żeby przynieśli jedno słowo, które zauważyli w swojej książce, razem ze zdaniem, w którym je spotkali. Zbierzcie je na klasowej ścianie słówek. Nie rób testów ze słownictwa z książek czytanych ekstensywnie.

Wskazówka dla rodzica. Jeśli dziecko ma nawyk tłumaczenia każdego zdania na polski, zaproponuj zasadę: czytamy do końca strony i dopiero wtedy rozmawiamy, co się stało. Po lekturze zapytaj: „Jak myślisz, co znaczyło to słowo?”. Do zeszytu wystarczą 2–3 słowa z książki.

Krok 5. Czytanie na głos i shadow reading

Czytanie ekstensywne jest z założenia ciche. Głośne czytanie ćwiczy co innego: wymowę, tempo, pauzy i intonację. Extensive Reading Foundation przypomina, że wielu uczniów stresuje się czytaniem na głos przed klasą. Do tego trudno jednocześnie wymawiać i rozumieć. Dlatego do głośnego czytania wybieraj krótkie, znane już fragmenty.

Shadow reading (shadowing) polega na tym, że uczeń słucha nagrania i czyta razem z lektorem albo z małym opóźnieniem, naśladując jego tempo i intonację. Najlepiej sprawdza się na krótkim akapicie, który uczeń już rozumie.

W eSmartClass tę technikę wykorzystuje AI Reading Fluency Builder. Narzędzie działa z kursami English Wave, Hand in Hand 2nd Edition i e-future Discovery. Uczeń słucha tekstu i czyta go na głos, a rozpoznawanie mowy sprawdza każde słowo. Praca ma trzy etapy: ćwiczenie akapitu, shadowing i końcową ocenę, która pokazuje dokładność oraz tempo czytania w słowach na minutę. Dostęp dla klasy zakłada nauczyciel i to on widzi wyniki. Jak to wygląda w praktyce, pokazuje film AI Fluency Practice Tutorial – Part 2 na kanale e-future ELT.

Wskazówka dla nauczyciela. Po cichym czytaniu wybierz z jednej książki fragment z dialogiem. Uczniowie słuchają go raz, potem czytają razem z nagraniem, a na końcu nagrywają się sami. Porównuj nagranie ucznia z jego poprzednim nagraniem, nie z wynikami kolegów. Kryteria płynnego czytania (dokładność, tempo, ekspresja, interpunkcja) opisujemy w części o głośnym czytaniu w poradniku o graded readers i komiksach.

Wskazówka dla rodzica. Czytajcie na zmianę dialog z komiksu: każde z was bierze jedną postać. Raz w tygodniu dziecko może nagrać telefonem ulubioną stronę. Po miesiącu posłuchajcie pierwszego i ostatniego nagrania.

Krok 6. Motywacja i dziennik czytania

Day i Bamford piszą, że czytanie jest nagrodą samo w sobie. Według Extensive Reading Foundation, jeśli książka jest dobrana do poziomu, nie trzeba sprawdzać rozumienia testem. British Council zwraca uwagę na co innego: uczniów motywuje to, że nauczyciel interesuje się ich lekturą i notuje, co przeczytali i co im się podobało. Na tej podstawie może też polecać kolejne tytuły.

Prostym narzędziem jest dziennik czytania. Bezpłatny Mój dziennik czytania e-future ma planszę „Wyzwanie 100 książek” ze stoma polami do zamalowania oraz datą rozpoczęcia i zakończenia. Każda książka dostaje własną stronę: tytuł, datę czytania, opinię, rysunek ulubionej sceny lub bohatera i ocenę w pięciu kółkach.

Wskazówka dla nauczyciela. Powieś w sali wspólną planszę klasy, na której przybywa książek całej grupy. Wspólny cel nie zamienia czytania w wyścig. Raz w miesiącu poproś trzech uczniów o jednominutowe polecenie książki.

Wskazówka dla rodzica. Doceniaj konkret: „Skończyłeś całą serię”, „Sam wybrałeś trudniejszy poziom”. Najlepszą nagrodą za przeczytaną książkę jest wybór kolejnej. Jeśli używacie naklejek, dawajcie je za regularność, a nie za tempo.

Krok 7. Samodzielny wybór książki

W przeglądzie 44 programów czytania ekstensywnego Richard Day stwierdził, że zasadę samodzielnego wyboru stosowano najczęściej, w 38 z nich. Uczeń wybiera książkę według zainteresowań i może ją zmienić, jeśli okazuje się za trudna albo nudna. Extensive Reading Foundation radzi, żeby przed wyborem przeczytać kilka stron, a nie oceniać książki tylko po okładce.

Żeby wybór był prawdziwy, potrzeba różnorodności: opowiadań, komiksów, klasyki w adaptacji i tekstów o świecie. W katalogu bibliotek e-future są między innymi komiksy Vera the Alien Hunter, Magic Adventures i School Adventures, a także Classic Readers, Art Classic Stories, PYP Readers oraz książeczki dla najmłodszych: Little Sprout Readers, Phonics Fun Readers i Smart Phonics Readers. Drukowane serie znajdziesz w kategorii Lektury i komiksy / Readers.

Wskazówka dla nauczyciela. Przygotuj półkę z książkami na trzech poziomach i różnych gatunkach. Pokaż klasie, jak zrobić próbę jednej strony i jak oddać książkę, która nie wciągnęła. Porzucenie lektury nie jest porażką.

Wskazówka dla rodzica. Zaproponuj trzy pasujące książki i pozwól dziecku wybrać jedną. Jeśli po kilku stronach jej nie lubi, niech wybierze inną. Dziecko, które czyta piąty komiks z tej samej serii, nadal czyta po angielsku.

Zasoby e-future do czytania ekstensywnego online

e-Library i MetaLibrary korzystają z tego samego katalogu 1204 readersów na poziomach od Pre-A1 do B2. Krótki test pomaga zarekomendować poziom, ale uczeń może przeglądać cały katalog. Listę tytułów można pobrać ze strony e-Library.

• e-Library: audio, podświetlany tekst, słownik i zapisane miejsce lektury. Po lekturze uczeń rozwiązuje quizy i gry, nagrywa własne czytanie i może napisać recenzję. Nauczyciel tworzy klasy, poleca książki i sprawdza wyniki. Rekomendowane urządzenie to komputer.
• MetaLibrary: ten sam katalog z misjami, nagrodami, czytaniem na głos z informacją o wymowie i rozmowami z bohaterami w wybranych tytułach. Działa na komputerze, tablecie i telefonie.
• Darmowa próbka: wersja demonstracyjna pokazuje widok czytania i zadania po lekturze.

Obie biblioteki są przeznaczone dla szkół, minimalne zamówienie to 10 uczniów i nie ma sprzedaży indywidualnej. Rodzic może zapytać nauczyciela, czy szkoła korzysta z jednej z nich. Porównanie obu bibliotek i przykład pracy szkoły z Warszawy opisujemy w artykule e-Library, MetaLibrary i „Czytam po angielsku”.

Jeśli dziecko dopiero uczy się odczytywać słowa, zacznij od poradnika Nauka czytania po angielsku: jak dobrać kolejny krok dla dziecka. Pracę z krótkim tekstem na lekcji opisuje artykuł Czytanki po angielsku: jak dobrać tekst i sprawdzić rozumienie.

Najczęstsze pytania

Czym czytanie ekstensywne różni się od czytania na lekcji?

Na lekcji uczeń zwykle czyta krótki tekst, żeby nauczyć się nowych słów lub gramatyki. To czytanie intensywne. W czytaniu ekstensywnym czyta całe łatwe książki dla treści i przyjemności, sam je wybiera i nie musi po każdej rozwiązywać zadań.

Ile dziecko powinno czytać?

Day i Bamford uznają książkę tygodniowo za prawdopodobne minimum. Dla początkujących to kilka lub kilkanaście stron. Ważniejsza od jednorazowej ilości jest regularność: stała pora w domu i stały blok cichego czytania w szkole.

Czy łatwa książka nie jest stratą czasu?

Nie. Łatwość jest pierwszą zasadą tej metody. Dzięki niej dziecko czyta więcej, spotyka te same słowa wiele razy i czyta coraz płynniej. Za łatwa jest dopiero książka, która nudzi, bo dziecko nie znajduje w niej nic nowego.

Czy po każdej książce trzeba robić test?

Nie. Jeśli książka jest dobrana do poziomu, wystarczy krótka rozmowa, wpis w dzienniku czytania albo polecenie książki koledze. Quizy w bibliotece online mogą być dodatkiem, ale nie warunkiem przejścia do kolejnej lektury.

Od jakiego wieku można zacząć?

Wspólne słuchanie i oglądanie książek z dorosłym może towarzyszyć dziecku od przedszkola. Samodzielne czytanie ekstensywne zaczyna się wtedy, gdy dziecko odczytuje proste zdania. Katalog bibliotek e-future zaczyna się od poziomu Pre-A1, z rymowankami i książeczkami phonics.

Jak pomóc, jeśli sam słabo znam angielski?

Nie musisz tłumaczyć. Dziecko może korzystać z nagrań w książce, a Ty pytasz po polsku o bohaterów i wydarzenia, pomagasz wybrać książkę i pilnujesz stałej pory czytania. Dziennik czytania pokaże wam obojgu, ile książek dziecko już przeczytało.

Źródła

• Richard R. Day, Julian Bamford, „Top Ten Principles for Teaching Extensive Reading”, Reading in a Foreign Language 14(2), 2002
• Extensive Reading Foundation, Guide to Extensive Reading, 2011 (PDF)
• Marcella Hu Hsueh-chao, Paul Nation, „Unknown vocabulary density and reading comprehension”, Reading in a Foreign Language 13(1), 2000
• Batia Laufer, Geke C. Ravenhorst-Kalovski, „Lexical threshold revisited”, Reading in a Foreign Language 22(1), 2010
• Richard R. Day, „Extending extensive reading”, Reading in a Foreign Language 27(2), 2015 (PDF)
• British Council TeachingEnglish, „Extensive reading”
• Dr Rob Waring, „Extensive Reading”, e-future e-Library
• e-future: AI Fluency Practice Tutorial – Part 2 (YouTube)